Optocht

De optocht is een belangrijk deel van het schuttersfeest. De schutterijen marcheren in een feestelijke parade door het dorp. Ze kijken allemaal vreselijk serieus, omdat de schutterijen tijdens de optocht beoordeeld worden door de jury. Lopen ze in de pas? Zijn de rijen recht? Lopen ze de bochten goed? Zijn de afstanden voldoende tussen de manschappen? De jury bekijkt elke schutterij aandachtig en geeft punten op elk onderdeel.

De optocht mag niet langer zijn dan 2 km.

Het hoogtepunt van de optocht is het defilé. Hier zitten het koningspaar en de voorzitter van de schutterij die het feest organiseert. Ook andere belangrijke mensen uit het dorp, genodigden, zitten hier.

Binnen iedere schutterij heeft iedereen een vast volgorde. Sommige personen hebben een taak of functie die zij tijdens de optocht uitvoeren.

Sommige taken en functies horen bij de schutterij en zijn verplicht, zoals de bordjesdrager en het koningspaar. Andere taken en functies zijn niet verplicht, zoals bielemannen of hospitaalsoldaten.

Hieronder staan alle mogelijke taken en functies die er binnen één schutterij kunnen bestaan. Zij worden tijdens de optocht allemaal beoordeeld door verschillende juryleden. Als zij goede punten halen, dan kunnen zij een prijs winnen.

standaardruiter

standaardruiter

Standaardruiter

De standaardruiter is een ruiter op een paard met in zijn hand een vlag die aan de zijkant en aan de bovenkant is vastgemaakt, zodat je die goed kan bekijken. De standaardruiter stapt fier vooraan in de optocht.

Vendelier(s)

De vaandrig of vendelier moet in elke situatie de vlag omhoog kunnen houden. Dat dit niet altijd makkelijk is wordt gedemonstreerd bij het vendelen. Je moet dan met de vlag bepaalde figuren zwaaien. Vendeliers moeten flink trainen om dit te kunnen doen, want het kost veel kracht.

vendeliers

Bieleman(nen)

Zij lopen voorop om voor de schutterij de weg vrij te maken. Zij gaan gekleed in een flanellen broek, een blauwe kiel, lederen schort, nepbaard en imposante berenmuts. Vroeger mochten de bielemannen niet herkend worden, daarom droegen zij een nepbaard. Ze nemen verder een tas met gereedschap en een bijl mee.

Er zijn ook schutterijen waar kinderen als bielemenneke meelopen.

bielemannen

Sappeur(s)

Een sappeur kun je vergelijken met een bieleman. Hij liep voor het leger uit om de weg vrij te maken, maar een sappeur moest ook de sappen oftewel loopgraven maken. In tegenstelling tot de bieleman draagt een sappeur geen nep-baard.

Majorette(n)

Een majorette voert een combinatie van dans, ballet en twirlen uit. Twirlen is het draaien met een baton (staf). Sommige majoretten kunnen hun baton hoog opgooien en opvangen tijdens hun dans.

sappeurs

Bordjesdrager

Een jong lid van de schutterij die voorop loopt met een bord waarop de naam en plaats van de schutterij staat en het nummer van de optocht.

bordjesdrager

Tambour-Maître of Tamboer-Majoor

De tambour-maître of tamboer-majoor is de baas van de drumband. Hij zegt welk muziekstuk er wordt gespeeld. Met zijn stok geeft hij het tempo en de richting aan waarin de schutterij zich moet verplaatsen.

tamboer-majoor

Muziekkorps

Het muziekkorps staat onder leiding van de tambour-maître. Door het spelen van marsmuziek is het voor de schutters gemakkelijker om in de pas te lopen. Sinds jaar en dag marcheren de schutters en gildenbroeders al ‘met vliegend vaandel en slaande trom door stad en land’.

trommelkorps

Bijna alle schutterijen beschikken over een muziekkorps. Dit kan bestaan uit tamboers en/of klaroenblazers maar het is ook mogelijk dat er hoorns of fluiten worden bespeeld.

Vaandeldrager of Vaandrig

De drager van de vlag of het vaandel wordt vaandeldrager of vaandrig genoemd. Op het vaandel staan zowel de naam en oprichtingsdatum van de schutterij als de naam en afbeelding van de schutspatroon.

Heiligenbeeld

Sommige schutterijen dragen tijdens de optocht een beeld mee van de patroonsheilige van hun schutterij of van iets wat bij hun schutterij hoort. Het beeld staat op een soort draagberrie die op de schouders van 2 of 4 schutters rust.

Marketentster(s)

Marketentsters zijn vrouwen die vroeger met de legers meetrokken om de soldaten van voedsel en drank te voorzien. De marketentsters kunnen op de schuttersfeesten ook meedoen aan een wedstrijd. De jury kijkt dan naar de kleding van de marketentster en naar de inhoud van het mandje dat ze meedraagt. In het mandje moet een stokbrood, kaas en cervelaatworst zitten. Ze draagt ook een houten tonnetje mee waarin jenever zit. Onder haar schort draagt ze een geldbuidel.

Keizer(in) of Keizerspaar

Wanneer iemand drie keer achter elkaar de vogel heeft afgeschoten (zie vogelschieten), wordt hij automatisch keizer. Hij heeft dan drie keer bewezen de beste schutter te zijn. Keizer is de allerhoogste ereplaats in een schutterij. Je bent keizer voor je hele leven.

Tijdens officiële gelegenheden of optochten wordt de keizer vaak begeleidt door een keizerin. Dit is meestal zijn vrouw of dochter.

Tijdens schuttersfeesten strijden de keizer, de keizerin of het keizerspaar om de titel mooiste keizer, mooiste keizerin of mooiste keizerspaar. Dit zijn felbegeerde titels.

Koning(in) of Koningspaar

De koning is de winnaar van het vogelschieten. Het is een hoge ereplaats binnen de schutterij. Bij officiële gelegenheden draagt een koning een zilveren vogel en koningszilver. De koning is het visitekaartje van de vereniging.

De koningin is meestal de vrouw, vriendin of dochter van de schutter die koning is geworden. Als een vrouw het vogelschieten heeft gewonnen is zij schutterskoningin en mag zij de zilveren vogel dragen.

Tijdens schuttersfeesten strijden de koning, de koningin of het koningspaar om de titel mooiste koning, mooiste koningin of mooiste koningspaar. Dit zijn felbegeerde titels.

Hofdame(s)

Een hofdame is een vrouw die het koningspaar of de koning of de koningin helpt bij allerlei zaken. Als het regent, dan houdt een hofdame bijvoorbeeld een paraplu boven het koningspaar. Een hofdame draagt een klein tasje mee met naaigerief om snel iets te kunnen herstellen.

hofdames

Officieren

Een schutterij lijkt een beetje op een klein leger. De officieren zijn de hogere rangen binnen de schutterij. Hun rang kregen zij waarschijnlijk uit dank voor hun jarenlange inzet voor de vereniging. Dus mogen zij zich tooien met een fraaie pluim op de hoed, epauletten op de schouders, een sjerp om de heupen en gouden biezen over de broek. Aan hun riem hangt een sabel. Tot het officierskorps behoren luitenanten, majoors, kolonels en generaals.

Manschappen

Een schutterij is niets zonder haar manschappen. De manschappen staan onder het commando van de commandant. Deze manschappen zijn meestal de schutters die geen specifieke taak hebben binnen de schutterij. Maar ze zijn daarom niet minder waard, want zonder hen zou een schutterij geen schutterij zijn.

De manschappen dragen vaak een geweer, lans of spies mee in de optocht. Voor hen is er op de feestweide ook een apart onderdeel, namelijk het exerceren.

Een schutterij in oude exercitie heeft guides bij de manschappen lopen. De rechter- en linkerguide moeten ervoor zorgen dat de schutters recht achter elkaar staan. Tijdens het marcheren wijzen ze de schutters, als het ware, de weg.

officieren

Commandant

De commandant is de bevelhebber van de schutterij. De commandant geeft commando’s aan de schutters, bijvoorbeeld ‘Voorwaarts mars’ bij het vertrek. De commandant let erop dat de hele groep netjes in de maat en in de pas over straat loopt.

Hospitaalsoldaat

Dit is een soldaat die vroeger de gewonden moest verzorgen. Hij draagt altijd een tas met hulpmiddelen, zoals verband, een schaar en zalfjes. Niet iedere schutterij heeft een hospitaalsoldaat, want vroeger kwam het eigenlijk nooit voor dat er gewonden waren.

Generaal

Iemand die zich heel goed ingezet heeft voor de schutterij kan generaal worden. Je wordt dan uitgekozen door het bestuur van je schutterij. Het is eigenlijk een bijzondere onderscheiding. Iedere schutterij mag maar één generaal hebben. Niet alle schutterijen hebben een generaal, meestal omdat zijn uniform heel duur is. Een generaal mag meedoen aan speciale wedstrijden.

Kanon

Sommige schutterijen hebben een kanon. Het kanon op wielen wordt door enkele schutters of een paard meegetrokken.

commandant (links, met sabel) en manschappen

hospitaalsoldaat

generaal

kanon